یادداشت تسنیم|دشواری‌های میانجی‌گری میان دمشق و آنکارا- اخبار میان الملل – اخبار تسنیم

به گفته گروه میان‌الملل خبرگزاری تسنیم٬ چند روز پیش محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران از آمادگی تهران ازبرای میانجی‌گری میان دمشق و آنکارا خبر داد و به شکل ظریف و مودبانه با عملیات نظامی مجدد و ورود مجدد ترکیه به خاک سوریه ابراز مخالفت کرد.

اظهار نظر ظریف٬ پیدا و رسانه‌ای و خبری بود، ولی مقامات آنکارا٬ دست کم تا جایی که من رسانه‌های ترکیه را تحقیق کرده‌ام٬ در حوزه پیدا و این سوی پرده٬ پاسخی به حسن نیت و عنوان آمادگی تهران ندادند.

شکی نیست که پس از تجارب مذاکرات آستانه٬ ایران٬ ترکیه و روسیه توانسته‌اند در معنی و مفهوم همکاری منطقه‌ای٬ تحولات مثبتی ایجاد کرده و در مدیریت بحران سوریه٬ کارنامه قابل قبولی ارائه دهند. ولی سوال اینجاست: آیا واقعاً رابطه ها خصمانه ترکیه و سوریه در مسیری افتاده که بتوان با میانجی‌گری و گفت‌وگو به آخر تخاصم امیدوار بود؟ ازبرای رسیدن به پاسخی روشن به این سوال٬ چند نکته کوتاه و اجمالی را با هم مرور کنیم:

۱…از چند ماه پیش و با شکست داعش و دیگر گروه‌های تروریستی در سوریه و افزایش میزان سیطره حاکمیت دولت اسد در سوریه و به ویژه پس از ماجرای ادلب٬ رفته رفته بسیاری از سیاسیون و تحلیل گران ترکیه٬ آشکارا به اردوغان پیشنهاد دادند که دست از لجاجت برداشته و گفت‌وگوی مستقیم با دمشق را در دستور کار قرار دهد. حتی چند رسانه٬ اخباری در مورد گفت‌وگوی بعضی هیات‌های سوری و ترک در تهران منتشر کردند.

۲…ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در مسافرت اردوغان به مسکو٬ به وی پیشنها داد که توافق‌نامه امنیتی سال ۱۹۹۸ آدانا را یک دفعه دیگر بر میز گذاشته و با دمشق گفت‌وگو کند. ولی واقعیت این هست که توافق‌نامه آدانا٬ تنها یک توافق در سطح سران تشکیلات اطلاعاتی و امنیتی و متعلق به ۲۱ سال پیش هست و اصلی‌ترین دستاورد آن٬ اخراج عبدالله اوجالان از سوریه بوده، ولی پس از آن٬ ترکیه با ورود غیرقانونی به سوریه و اشغال قسمت قابل توجهی از مناطق شمالی این کشور٬ خود٬ این توافق‌نامه را نقض کرده هست.

۳…اردوغان چند روز پیش عنوان کرد که میان مقامات ترکیه و سوریه٬ گفت‌وگوهایی در جریان هست.

۴…علاوه بر شهر کردنشین عفرین در شمال سوریه٬ الباب٬ جرابلس و چندین نقطه دیگر شمال سوریه در اشغال نظامیان ترکیه هست و علاوه بر این٬ اردوغان بارها تهدید کرده که به قصد تهدید کردهای وابسته به پ…ک…ک٬ به شرق فرات نیز هجوم می‌کند و احتمالاً منبج هم به طور کامل به ترکیه تحویل داده می شود.

۵…ترکیه بر این موضوع پافشاری می‌کند که باید کنترل منطقه امن در شمال سوریه به ارتش ترکیه سپرده شود.

آیا نگاه اردوغان به اسد٬ عوض شده هست؟

یکی از مسائل مهمی که باید در تحلیل رابطه ها سوریه و ترکیه مورد توجه قرار بگیرد این هست که با وجود آن که در دو سال گذشته به خاطر دستاوردهای مذاکرات آستانه و همکاری سیاسی و امنیتی مثلث تهران – مسکو – آنکارا٬ در بعضی از مواضع اردوغان تغییراتی نسبت به سوریه صورت گرفته هست٬ ولی هم اکنون هم رویکرد بنیادین وی و تیم سیاست خارجی و امنیتی‌اش در مورد امروز و فردای سوریه و بشار اسد٬ تغییر نکرده هست.

اغلب مقامات ترکیه از اردوغان گرفته تا چاووش اوغلو٬ ابراهیم کالن٬ عمر چلیک و خلوصی آکار٬ هم اکنون هم بشار اسد رئیس جمهور سوریه را مسبب بحران می‌دانند و همواره از وی با الفاظ تندی یاد می‌کنند که قطعاً هیچکدامشان مورد پسند تهران نیست.

دولت اردوغان و حلقه اصلی تصمیم‌گیرندگان و مشاورین ترکیه‌ای مرتبط با پرونده سوریه٬ با وجود تغییرات فعلی٬ باز هم خوشبین و امیدوار به سیاست تغییر رژیم هستند و می‌خواهند الان که از مسیر نظامی امکان کنار نهادن بشار اسد وجود ندارد٬ یا در خروجی کارگروه تنظیم و تدوین قانون اساسی تازه و یا در انتخاب سازوکارهای انتخابات آتی٬ شرایط را به شکلی مدیریت کنند که در یک مسیر تدریجی و بدون گرد و غبار٬ اسد کنار نهاده شود و درصورتیکه هم چنین امکانی دست ندهد٬ مخالفین را آن قدر تقویت کنند که به شکل رفته رفته و کُند در دولت و ساختارهای مختلف سوریه نفوذ کنند و در آینده٬ سهم نفوذ سیاسی٬ امنیتی و اقتصادی ترکیه بیش از دیگران باشد.

به همین خاطر هست که اردوغان در سالیان گذشته٬ بارها در مورد خرج‌های نزدیک به ۴ میلیون آواره سوری در ترکیه٬ ارقام روشنی را بیان کرده و عنوان شده که ترکیه تاکنون٬ در این حوزه بیش از بیست میلیارد دلار٬ پول خرج کرده هست. ولی حاضر نیست در مورد خرج‌های سیاسی٬ تبلیغاتی٬ لجستیکی و تسلیحاتی حمایت از طیف‌های مختلف سیاسی و شبه نظامی مخالف اسد٬ آمار و ارقامی ارائه دهد.

بنابراین در شرایطی که هم اکنون هم قسمت قابل توجهی از سوریه در اشغال نیروهای ترکیه هست و نیز در شرایطی که ادبیات سیاسی و نگرش ترکیه در مورد امروز و فردای سوریه تغییر خاصی پیدا نکرده٬ معلوم نیست که عنوان آمادگی ازبرای میانجی گری میان آنکارا و دمشق بر اساس چه منطقی صورت گرفته هست.

ترکیه در ماه‌های گذشته و به ویژه پس از ملاقات سه جانبه روحانی٬ اردوغان و پوتین در تهران و متعاقب آن ملاقات دو جانبه اردوغان – پوتین در سوچی٬ نشان داده که تمایل دارد بنا به دلایل اقتصادی و سیاسی خاص٬ در ماجرای سوریه٬ با روسیه چانه زنی و معامله کند و نه با ایران.

بنابراین در شرایط فعلی نیز حتی درصورتیکه در سیاست ترکیه در مورد سوریه٬ درصورتیکه تغییراتی جدی به وجود بیاید٬ احتمالاً اردوغان یا ازبرای مذاکره با اسد٬ سناریوی دوران پس از سوخو و ارتباط با پوتین را در دستور کار قرار داده و از ظرفیت‌‌ها و واسطه‌های داخلی استفاده کردن می‌کند و یا ترجیح می‌دهد در راستای تقویت و تعمیق رابطه ها پرمنفعت اقتصادی و نظامی با روسیه٬ امتیاز میانجی‌گری را به مسکو دهد و نه به تهران.

بنابراین احتمالاً در شرایط کنونی٬ بهترین راهکار ازبرای نشان دادن ابعاد خاص سیاست منطقه‌ای ایران در مورد سوریه و ترکیه٬ موضع‌گیری روشن و بی‌تعارف در مورد ضرورت خروج ترکیه از سوریه باشد و نه عنوان آمادگی ازبرای میانجی‌گری.

یادداشت: محمدعلی دستمالیکارشناس مسائل ترکیه

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *